Zacznijmy zatem od definicji: co rozumiemy przez proces zwany oddychaniem? To nic innego jak wymiana gazowa maj\u0105ca na celu dostarczanie tlenu z atmosfery do p\u0142uc, krwi i kom\u00f3rek cia\u0142a z jednoczesnym wydaleniem dwutlenku w\u0119gla z kom\u00f3rek do krwi, p\u0142uc i dalej do atmosfery. Proces ten odbywa si\u0119 w dw\u00f3ch obiegach: ma\u0142ym p\u0142ucnym (z p\u0142uc do serca) i du\u017cym (z serca do kom\u00f3rek cia\u0142a). Zbiorczo nazywamy takie oddychanie oddychaniem kom\u00f3rkowym.<\/p>\n\n\n\n
Rola woli cz\u0142owieka w procesie oddychania<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ogromna liczba r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w \u2013 tak fizycznych, jak i umys\u0142owych oraz \u015brodowiskowych \u2013 wsp\u00f3lnie wp\u0142ywa na oddychanie. W zale\u017cno\u015bci od naszej wiedzy i do\u015bwiadczenia mo\u017cemy nasz spos\u00f3b oddychania dostosowywa\u0107 do tych zmiennych. Gdy czujemy si\u0119 senni czy znudzeni, mo\u017cemy zastosowa\u0107 oddech miecha (czyli jedn\u0105 z technik pranajamy zwan\u0105 bhastrika). Gdy oddychamy zanieczyszczonym powietrzem, mo\u017cemy wstrzyma\u0107 oddech b\u0105d\u017a go spowolni\u0107. Je\u015bli natomiast mamy tendencj\u0119 do nieregularnego oddychania, mo\u017cemy zastosowa\u0107 oddech medytacyjny polegaj\u0105cy na spokojnym, naturalnym oddychaniu przy jednoczesnej obserwacji oddechu tzw. wewn\u0119trznym okiem. Natomiast w sytuacji zdenerwowania, mo\u017cemy oddycha\u0107 spokojnie i r\u00f3wnomiernie, co uspokoi t\u0119tno i pozwoli na wewn\u0119trzne wyciszenie. Ponadto obserwuj\u0105c u siebie zdrowe nawyki oddechowe w trakcie \u0107wiczenia pozycji hatha-jogi, mo\u017cemy wdra\u017ca\u0107 je w \u017cyciu codziennym. <\/p>\n\n\n\n Jaka jest budowa uk\u0142adu oddechowego?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Teraz prze\u015bled\u017amy budow\u0119 uk\u0142adu oddechowego, a raczej drog\u0119, jak\u0105 pokonuje powietrze, gdy nabieramy wdech. Ca\u0142y uk\u0142ad oddechowy obejmuje drogi prowadz\u0105ce od nosa i ust do p\u0142uc. Najpierw powietrze wci\u0105gane jest do ty\u0142u przez nos, nast\u0119pnie przedostaje si\u0119 przez podniebienia: twarde i mi\u0119kkie w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci jamy ustnej. Potem skr\u0119ca o 90 stopni i wchodzi do gard\u0142a. Dalej schodzi w d\u00f3\u0142 do krtani, tchawicy, oskrzeli g\u0142\u00f3wnych prawego i lewego, \u017ceby na ko\u0144cu znale\u017a\u0107 uj\u015bcie w obu p\u0142ucach, z kt\u00f3rych ka\u017cde zbudowane jest z 10 odcink\u00f3w oskrzelowo-p\u0142ucnych. Ostatnim miejscem docelowym tej w\u0119dr\u00f3wki s\u0105 male\u0144kie, bogato unaczynione p\u0119cherzyki p\u0142ucne. Trzeba sobie uzmys\u0142owi\u0107, \u017ce p\u0142uca w 50 proc. po pe\u0142nym wydechu i w 80 proc. po pe\u0142nym wdechu zbudowane s\u0105 z powietrza. Same p\u0142uca s\u0105 tak skonstruowane, \u017ce pomi\u0119dzy zewn\u0119trzn\u0105 warstw\u0105 p\u0142uc a \u015bcian\u0105 klatki piersiowej wyst\u0119puje jedynie pojedyncza przestrze\u0144 zwana jam\u0105 op\u0142ucn\u0105. Ma ona za zadanie dociska\u0107 p\u0142uca do wewn\u0119trznej \u015bciany klatki piersiowej. Znale\u017a\u0107 tam mo\u017cemy r\u00f3wnie\u017c niewielk\u0105 ilo\u015b\u0107 p\u0142yn\u00f3w nawil\u017caj\u0105cych, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 p\u0142ucom miarowo rozszerza\u0107 si\u0119 i kurczy\u0107. Ponadto oba p\u0142uca otacza bezpo\u015brednio op\u0142ucna trzewna od strony wewn\u0119trznej z jednoczesn\u0105 b\u0142on\u0105 wy\u015bcie\u0142aj\u0105c\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 \u015bcian\u0119 klatki piersiowej, czyli op\u0142ucn\u0105 \u015bcienn\u0105. Ta drug\u0105 jest wra\u017cliwa na b\u00f3l, inaczej ni\u017c pierwsza, czyli op\u0142ucna p\u0142ucna. Co ciekawe i genialne z punktu widzenia ewolucji, w budowie p\u0142uc istnieje pewna anomalia, a raczej niesymetryczno\u015b\u0107, bowiem p\u0142uco prawe jest kr\u00f3tsze i szersze od lewego, a lewe ma w swojej budowie charakterystyczne wg\u0142\u0119bienie, zwane wci\u0119ciem sercowym, stanowi\u0105cym miejsce dla serca. Z tego powodu p\u0142uco prawe ma trzy p\u0142aty, a lewe tylko dwa.<\/p>\n\n\n\n Zwi\u0105zek uk\u0142adu oddechowego z somatycznym i autonomicznym uk\u0142adem nerwowym<\/strong><\/p>\n\n\n\n Spos\u00f3b, w jaki oddychamy, nie ogranicza si\u0119 tylko do tego, jak wykonuje si\u0119 nam dan\u0105 pozycj\u0119 jogi i jak j\u0105 odczuwamy. Ma r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yw na nasz somatyczny i autonomiczny uk\u0142ad nerwowy, a tym samym na prac\u0119 naszych tkanek i narz\u0105d\u00f3w wewn\u0119trznych, kt\u00f3re s\u0105 przez te systemy nadzorowane. Somatyczny system nerwowy jest bowiem odpowiedzialny za wiele r\u00f3\u017cnych funkcji cia\u0142a, od kontroli aktywno\u015bci mi\u0119\u015bni szkieletowych poczynaj\u0105c, po nasze \u015bwiadome odczucia generowane przez nasze narz\u0105dy zmys\u0142\u00f3w takie jak: wzrok, s\u0142uch, nacisk, dotyk czy b\u00f3l. Z drugiej strony mamy autonomiczny system nerwowy, steruj\u0105cy praktycznie ka\u017cd\u0105 nie\u015bwiadom\u0105 funkcj\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 cia\u0142a jak np.: regulacja ci\u015bnienia krwi, praca trzewi i gruczo\u0142\u00f3w potowych, trawienie i wydalanie. System autonomiczny zawiaduje zar\u00f3wno informacj\u0105 czuciow\u0105 docieraj\u0105c\u0105 do m\u00f3zgu z narz\u0105d\u00f3w wewn\u0119trznych, jak i kontrol\u0105 motoryczn\u0105 mi\u0119\u015bni g\u0142adkich w \u015bcianach narz\u0105d\u00f3w wewn\u0119trznych, naczy\u0144 krwiono\u015bnych, mi\u0119\u015bnia sercowego czy w\u0119z\u0142ami ch\u0142onnymi. Jak to wszystko ma si\u0119 do uk\u0142adu oddechowego i oddychania? Akt oddychania nie jest \u2013 jak by si\u0119 mog\u0142o wydawa\u0107 \u2013 aktem sterownym autonomicznie, lecz somatycznie i odbywa si\u0119 przy udziale mi\u0119\u015bni szkieletowych. Proces oddechowy korzysta bezpo\u015brednio z tego w\u0142a\u015bnie systemu zw\u0142aszcza w sytuacji, gdy chcemy oddycha\u0107 szybko lub powoli, chcemy kichn\u0105\u0107, kaszln\u0105\u0107 lub po prostu wypu\u015bci\u0107 powietrze, gdy podnosimy co\u015b ci\u0119\u017ckiego \u2013 s\u0142owem w momencie \u015bwiadomej decyzji o udziale w kt\u00f3rej\u015b z tych czynno\u015bci. Dokonujemy tego wszystkiego, poczynaj\u0105c od wys\u0142anego z kory m\u00f3zgowej nakazu, kt\u00f3ry wp\u0142ywa na dolne neurony ruchowe odpowiedzialne za oddychanie, co ma bezpo\u015bredni wp\u0142yw na aksony unerwiaj\u0105ce mi\u0119\u015bnie mi\u0119dzy\u017cebrowe. R\u00f3wnie\u017c sama przepona jest unerwiona przez nerwy przeponowe prawy i lewy uk\u0142adu somatycznego. Zatem zar\u00f3wno nerwy przeponowe, jak i mi\u0119dzy\u017cebrowe s\u0105 niezb\u0119dne do odbierania wra\u017ce\u0144 zwi\u0105zanych z oddychaniem.<\/p>\n\n\n\n Natomiast autonomiczny uk\u0142ad nerwowy dzieli si\u0119 na wsp\u00f3\u0142czulny i przywsp\u00f3\u0142czulny. Wsp\u00f3\u0142czulny przygotowuje organizm na sytuacje awaryjne (walk\u0119 lub ucieczk\u0119), za\u015b przywsp\u00f3\u0142czulny podtrzymuje wspomagaj\u0105ce funkcje narz\u0105d\u00f3w wewn\u0119trznych. Je\u015bli za\u015b chodzi o oddychanie i jego zwi\u0105zek z autonomicznym uk\u0142adem nerwowym, to warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce kontrola oddechu odbywa si\u0119 na drodze g\u0142\u00f3wnie czuciowej. Nie chodzi tu jednak o czucie w potocznym rozumieniu, ale o nap\u0142yw bod\u017ac\u00f3w z receptor\u00f3w czuciowych, wywieraj\u0105cy bezpo\u015bredni wp\u0142yw na oddychanie. Precyzyjnie rzecz ujmuj\u0105c, chodzi tu o przenoszenie informacji o poziomie tlenu i dwutlenku w\u0119gla we krwi i p\u0142ynie m\u00f3zgowo-rdzeniowym do centr\u00f3w kontroli oddechowej w pniu m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n Jakie mi\u0119\u015bnie uczestnicz\u0105 w procesie oddychania?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zacznijmy od tego, \u017ce wdechy i zwi\u0105zana z nimi praca jest wynikiem tylko i wy\u0142\u0105cznie rezultatu aktywno\u015bci mi\u0119\u015bniowej w przeciwie\u0144stwie do wydech\u00f3w, kiedy to p\u0142uca \u2013 posiadaj\u0105c zdolno\u015b\u0107 zmniejszania swojej obj\u0119to\u015bci \u2013 sprawiaj\u0105, \u017ce klatka piersiowa \u015bci\u0105ga si\u0119 do mniejszego rozmiaru. Trzy g\u0142\u00f3wne grupy mi\u0119\u015bni oddechowych to: mi\u0119\u015bnie mi\u0119dzy\u017cebrowe, mi\u0119\u015bnie brzuszne oraz przepona oddechowa.<\/p>\n\n\n\n Mi\u0119\u015bnie mi\u0119dzy\u017cebrowe<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kiedy oddychamy torem piersiowym, dzia\u0142aj\u0105 kr\u00f3tkie mi\u0119\u015bnie mi\u0119dzy\u017cebrowe w postaci rozszerzaj\u0105cej i kurcz\u0105cej klatk\u0119 piersiow\u0105 jednostki. Wyr\u00f3\u017cniamy po dwa zestawy tych mi\u0119\u015bni: zewn\u0119trzne mi\u0119\u015bnie mi\u0119dzy\u017cebrowe i wewn\u0119trzne mi\u0119\u015bnie mi\u0119dzy\u017cebrowe. Pierwsze z nich biegn\u0105 tak jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 zewn\u0119trznych warstw mi\u0119\u015bni brzusznych i maj\u0105 za zadanie unosi\u0107 i rozszerza\u0107 klatk\u0119 piersiow\u0105 podczas wdechu. Drugie, czyli wewn\u0119trzne mi\u0119\u015bnie mi\u0119dzy\u017cebrowe, s\u0105 u\u0142o\u017cone pod katem prostym w stosunku do zewn\u0119trznej warstwy i \u015bci\u0105gaj\u0105 \u017cebra do siebie w d\u00f3\u0142 i do \u015brodka w trakcie wydechu.<\/p>\n\n\n\n Mi\u0119\u015bnie brzucha<\/strong><\/p>\n\n\n\n Mi\u0119\u015bnie te dzia\u0142aj\u0105 przede wszystkim w trakcie normalnego oddychania, g\u0142\u00f3wnie podczas g\u0142\u0119bokich i wymuszonych wydech\u00f3w, np. gdy osoba pr\u00f3buje jednym oddechem napompowa\u0107 balon. W trakcie takiego oddechu mi\u0119\u015bnie te skracaj\u0105 si\u0119, wciskaj\u0105c \u015bcian\u0119 brzucha do wewn\u0105trz, co z kolej wypycha organy wewn\u0119trzne ku g\u00f3rze w opozycji do odpr\u0119\u017conej\/odpr\u0119\u017caj\u0105cej si\u0119 przepony. Wraz z dzia\u0142aniem wewn\u0119trznych mi\u0119\u015bni mi\u0119dzy\u017cebrowych si\u0142a ta zmniejsza obj\u0119to\u015b\u0107 klatki piersiowej, wypychaj\u0105c powietrze z p\u0142uc. Mi\u0119\u015bnie brzucha i ich praca s\u0105 kluczowe w jodze i s\u0105 podstaw\u0105 tego co jogini okre\u015blaj\u0105 jako tzw. r\u00f3wnomierne oddychanie. Stanowi\u0105 r\u00f3wnie\u017c istotny element wielu \u0107wicze\u0144 oddechowych.<\/p>\n\n\n\n Przepona<\/strong><\/p>\n\n\n\n Struktura ta przypomina wygl\u0105dem parasol lub odwr\u00f3con\u0105 do g\u00f3ry nogami fili\u017cank\u0119. Jest to sklepiona pow\u0142oka zbudowana z po\u0142\u0105czonych ze sob\u0105 mi\u0119\u015bnia i \u015bci\u0119gna, \u0142\u0105cz\u0105ca ca\u0142y tu\u0142\u00f3w i oddzielaj\u0105ca jednocze\u015bnie jam\u0119 klatki piersiowej od jamy brzusznej. Z przodu przyczepia si\u0119 do podstawy klatki piersiowej, z ty\u0142u za\u015b do odcinka l\u0119d\u017awiowego kr\u0119gos\u0142upa. Sk\u0142ada si\u0119 ze: \u015bci\u0119gna \u015brodkowego, cz\u0119\u015bci \u017cebrowej i cz\u0119\u015bci odnogowej. \u015aci\u0119gno \u015brodkowe tworzy g\u00f3rn\u0105 powierzchni\u0119 kopu\u0142y i porusza si\u0119 swobodnie. Jest jedynym \u015bci\u0119gnem w ca\u0142ym ciele, kt\u00f3re nie jest bezpo\u015brednio przyczepione do szkieletu. Najwi\u0119ksza jest cz\u0119\u015b\u0107 \u017cebrowa, kt\u00f3rej w\u0142\u00f3kna mi\u0119\u015bniowe schodz\u0105 w d\u00f3\u0142 od centralnego \u015bci\u0119gna. Cze\u015b\u0107 odnogowa podzielona jest na praw\u0105 i lew\u0105 odnog\u0119 i przyczepia si\u0119 do kr\u0119gos\u0142upa l\u0119d\u017awiowego. Poprzez charakterystyczn\u0105 budow\u0119 przepona mo\u017ce si\u0119 swobodnie porusza\u0107 zar\u00f3wno \u015brodkowym \u015bci\u0119gnem, podstaw\u0105 klatki piersiowej, odcinkiem l\u0119d\u017awiowym kr\u0119gos\u0142upa, jak te\u017c ka\u017cd\u0105 mo\u017cliw\u0105 kombinacj\u0105 wy\u017cej wymienionych struktur. Co ciekawe, przepona ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 budow\u0119 przyjmuje kszta\u0142t swojego najbli\u017cszego otoczenia \u2013 klatki piersiowej, p\u0142uc, serca czy narz\u0105d\u00f3w brzucha i jest bezpo\u015brednio zale\u017cna w dzia\u0142aniu od istnienia i anatomicznego po\u0142o\u017cenia tych struktur.<\/p>\n\n\n\n A jak funkcjonuje przepona w poszczeg\u00f3lnych pozycjach jogi? Zacznijmy od pozycji le\u017c\u0105cych. Podczas wdechu kopu\u0142a obni\u017ca si\u0119 i rozp\u0142aszcza, powoduj\u0105c nap\u00f3r na zawarto\u015b\u0107 brzucha oraz wytwarzaj\u0105c niewielk\u0105 pr\u00f3\u017cni\u0119 w piersiach. Natomiast gdy wydychamy powietrze, kopu\u0142a jest wci\u0105gana do g\u00f3ry dzi\u0119ki naturalnej elastyczno\u015bci p\u0142uc. Z tak aktywnymi ruchami przepony mamy do czynienia wy\u0142\u0105cznie w pozycjach le\u017c\u0105cych i odwr\u00f3conych. Tego rodzaju ruch odbywa si\u0119 w ca\u0142o\u015bci w przeponie, lecz cz\u0119sto nazywa si\u0119 go oddychaniem brzusznym, g\u0142\u0119bokim oddychaniem przeponowym lub oddychaniem brzuszno-przeponowym. Co zadziwiaj\u0105ce, jeden z rodzaj\u00f3w oddychania przeponowego i jego podstawowe mechanizmy zosta\u0142y opisane ju\u017c przez C. Galena, rzymskiego medyka i pierwszego fizjologa z I w n.e., czyli prawie 2000 lat temu.<\/p>\n\n\n\n Bibliografia:<\/p>\n\n\n\n 1. H. David Coulter \u201eAnatomia Hatha Jogi Podr\u0119cznik dla uczni\u00f3w, nauczycieli i praktykuj\u0105cych\u201d<\/p>\n\n\n\n 2. B.K.S. Iyengar \u201e\u015awiat\u0142o jogi\u201d <\/p>\n\n\n \u0141ukasz Jarski<\/strong> \u2013 maj\u0105c 15 lat, wyjecha\u0142em na wyjazd wakacyjny z jog\u0105 do Jurgowa, gdzie zaj\u0119cia prowadzi\u0142 Leszek Mioduchowski. Wtedy, b\u0119d\u0105c nastolatkiem, jeszcze nie my\u015bla\u0142em, \u017ce joga stanie si\u0119 najpierw moj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 pasj\u0105, a potem \u015bcie\u017ck\u0105 \u017cyciow\u0105 i prac\u0105, na kt\u00f3rej jestem ju\u017c od ponad 20 lat. Moimi nauczycielami byli: Adam Bielewicz, Przemek Nadolny, Pawe\u0142 Makal, Marek Miga\u0142a, Teresa Blizi\u0144ska, Robert \u015acibid\u0142o, Jola Pankowska, Iwona Pacho\u0144ska, Marcin Kawa, Adam Ramotowski, Joanna Jedynak. Szkoli\u0142em si\u0119 na warsztatach u wielu nauczycieli z Polski i zagranicy, m.in. u: Faega Birii (Francja), Gabrielli Giubilaro (W\u0142ochy), Ewy Wardza\u0142y, Konrada Kocota, Carrie Owerko (USA), Romka Grzeszykowskiego, Jurka Jaguckiego, Sharata Arory (Indie) czy Jaki Nett (USA). Ponadto studiowa\u0142em fizjoterapi\u0119 i psychologi\u0119, a tak\u017ce uczy\u0142em si\u0119 w dwuletniej szko\u0142y masa\u017cu.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u017beby opisa\u0107 wp\u0142yw oddechu, a raczej sposobu, w jaki oddychamy, na wykonywane pozycje jogi i odwrotnie \u2013 wp\u0142yw jogi na rytm oddechu \u2013 musimy najpierw spr\u00f3bowa\u0107 okre\u015bli\u0107, czym jest oddychanie, jaka jest rola naszej woli w procesie oddychania, jaka jest budowa uk\u0142adu oddechowego cz\u0142owieka, jaki jest zwi\u0105zek uk\u0142adu oddechowego z somatycznym i autonomicznym uk\u0142adem nerwowym, … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":210,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15,13],"tags":[],"class_list":["post-202","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-artykuly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jogawfirmie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/202","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jogawfirmie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jogawfirmie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jogawfirmie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jogawfirmie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=202"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/jogawfirmie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/202\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":220,"href":"https:\/\/jogawfirmie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/202\/revisions\/220"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jogawfirmie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/210"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jogawfirmie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=202"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jogawfirmie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=202"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jogawfirmie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/jogawfirmie.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/image-4.png\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n